Do rozwiązania spółki z o.o. może dojść w okolicznościach zależnych od woli wspólników tej spółki oraz okoliczności od nich niezależnych, a przynajmniej częściowo niezależnych. W związku z powyższym przepisy dotyczące przyczyn rozwiązania spółki z o.o. znajdują w dwóch miejscach.
Przyczyny niezależne (a przynajmniej niezależne częściowo) od woli wspólników tej spółki określone zostały w art. 22 ust. 1 kodeksu spółek handlowych, a wśród nich znajdują się: brak zawarcia umowy spółki, sprzeczność przedmiotu działalności tej spółki z przepisami prawa, brak zawarcia w umowie spółki postanowień dotyczących firmy, przedmiotu działalności spółki, kapitału zakładowego lub wkładów, a także brak zdolności wszystkich osób zawierających umowę spółki do czynności prawnych w chwili zawierania tej umowy. Wadliwości te związane są przede wszystkim z procesem rejestracji spółki z o.o., dlatego powinny zostać uczynione przedmiotem tego bloga w pierwszej kolejności.
I to właśnie tym przyczynom oraz elementom procedury likwidacji spółki z o.o. związanej z tymi przyczynami określonymi w art. 22 § 2 – 1 6 kodeksu spółek handlowych chciałbym poświęcić dzisiejszy przegląd doktryny prawa spółek handlowych. Oczywiście z pola widzenia nie należy tracić przepisów od art. 270 do 290 kodeksu spółek handlowych zawierających inne przyczyny rozwiązania spółki oraz szczegóły dotyczące procedury likwidacji spółki z o.o.. Tym aspektom funkcjonowania spółki z o.o. poświęcę uwagę w innym wpisie.
Hałgas Marcin – Forma aktu notarialnego w kodeksie spółek handlowych. Teza nr 1 (Rejent.2005.4.32)
Nieformalne zawarcie umowy spółki z o.o., które wyjdzie na jaw dopiero po rejestracji spółki, skutkować może jedynie wezwaniem do usunięcia braków pod rygorem nałożenia przez sąd grzywny (art. 172 k.s.h.), nie zaś rozwiązaniem spółki.
Kalwat Tomasz – Nieważność umowy spółki kapitałowej – art. 21 k.s.h. Teza nr 4 (PPH.2002.5.37)
Hipoteza art. 21 k.s.h. jedynie w części pokrywa się z hipotezą art. 58 k.c. Punkty 1 i 3 tego przepisu normują bowiem brak czynności prawnej albo brak w jej treści postanowień, które się tam znaleźć powinny ze względu na bezwzględnie obowiązujące przepisy prawa. Niezawarcie umowy spółki nigdy nie będzie leżeć w zakresie hipotezy art. 58 k.c., przepis ten służy bowiem do oceny zachowania podmiotów prawa cywilnego, a nie do oceny braku takich zachowań.
Kalwat Tomasz – Nieważność umowy spółki kapitałowej – art. 21 k.s.h. Teza nr 5 (PPH.2002.5.37)
Ustawa wymienia obecnie cztery kwalifikowane naruszenia prawa (art. 21 k.s.h.). Jeśli sąd rejestrowy stwierdzi, że co najmniej jeden z nich ma miejsce, powinien spółkę wykreślić, jeśli brak jest nieusuwalny, albo wezwać ją do usunięcia braków. Jeśli spółka nie uczyni zadość temu żądaniu, sąd rejestrowy ma prawo wykreślić spółkę. Jeśli natomiast zostanie stwierdzony brak innego rodzaju niż wymienione w art. 21 k.s.h., sąd rejestrowy musi wezwać spółkę do usunięcia takiego braku. Jeśli spółka tego nie uczyni, sąd może nakładać grzywny.
Krajewski Marcin – Pojęcie, charakter i dopuszczalność umowy rozwiązującej. Teza nr 8 (KPP.2002.3.585)
Ponieważ [uchylenie umowy o zrzeczenie się dziedziczenia] prowadzi do unicestwienia skutków umowy o zrzeczenie się dziedziczenia, należy uznać ją za umowę rozwiązującą […]. W tym wypadku następuje zniweczenie czynności mortis causa, a więc takiej, która nie uzyskała jeszcze swojej pełnej skuteczności i w myśl przyjętych założeń może zostać uznana za niebyłą. […] Za niedopuszczalne należałoby natomiast uznać rozwiązanie umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością po jej wpisaniu do Krajowego Rejestru Sądowego. W takim wypadku strony mogą ingerować w treść łączącego je stosunku, zmieniając postanowienia umowne, wyłącznie za pośrednictwem uchwał zgromadzenia wspólników, które uzyskują skuteczność dopiero po zarejestrowaniu.
Nowak Dominika – Wadliwa spółka kapitałowa w prawie niemieckim i w prawie polskim. Teza nr 1 (Rejent.2009.9.119)
Więcej argumentów przemawia za dopuszczalnością kwestionowania na podstawie sankcji nieważności umowy spółki także po rejestracji. W szczególności należy mieć na uwadze treść art. 2 k.s.h. i równoczesny brak wyraźnej regulacji prawnej wyłączającej expressis verbis stosowanie m.in. art. 58 k.c.
Dąbrowski Daniel – Rozwiązanie spółki kapitałowej przez sąd na podstawie przepisów art. 21 Kodeksu spółek handlowych. Teza nr 5 (PUG.2001.12.20)
Pojęcia „postanowienia dotyczące kapitału zakładowego” [o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 3 k.s.h.] nie można odnosić jedynie do postanowień określających wysokość tego kapitału. W przypadku umowy spółki z o.o. za takie postanowienie należy również uznać to, które określa liczbę i wartość nominalną udziałów objętych przez poszczególnych wspólników. Postanowienie to ma istotne znaczenie, pozwala bowiem stwierdzić, czy spółka jest spółką jednoosobową, czy kapitał zakładowy dzieli się na udziały równe i niepodzielne, czy też nierówne i podzielne, jak również czy nie zostały naruszone przepisy dotyczące minimalnej wartości udziałów. Brak wspomnianego uregulowania może wywołać poważne problemy praktyczne dotyczące np. zbywania udziałów, składania oświadczeń woli spółce przez wspólników itp.
Dąbrowski Daniel – Rozwiązanie spółki kapitałowej przez sąd na podstawie przepisów art. 21 Kodeksu spółek handlowych. Teza nr 4 (PUG.2001.12.20)
Nie ma wątpliwości, że o sprzeczności przedmiotu działalności z prawem nie możemy mówić wówczas, gdy na prowadzenie działalności określonej w umowie (statucie) potrzebna jest koncesja lub zezwolenie, których spółka nie posiada. Również jeżeli działalność określona w umowie jest generalnie zgodna z prawem, a jedynie nie może być prowadzona w określonej formie spółki handlowej, nie zachodzi sprzeczność przedmiotu działalności z prawem. Ta ostatnia sytuacja dotyczy w szczególności wskazania w umowie spółki z o.o., że spółka ta prowadzi działalność bankową czy ubezpieczeniową, dla których to rodzajów działalności zastrzeżona jest forma spółki akcyjnej. Takie uchybienie może być przedmiotem postępowania naprawczego z art. 172 k.s.h.